Sözlük
Terimler ve kavramlar
Bu sayfada Mesudiye köyünün tarihinde ve bu sitede sıkça geçen tarihî, idari ve kültürel terimlerin kısa açıklamalarını bulabilirsiniz. Terimler alfabetik olarak gruplanmıştır.
Alfabetik
A — F
- Avşar
- Oğuz Türklerinin 24 boyundan biri. Anadolu'nun Türkleşmesinde önemli rol oynayan, göçebe geleneklerini uzun süre koruyan büyük bir Türkmen topluluğudur.
- Ayan
- Osmanlı döneminde bir bölgenin ileri gelenleri, sözü dinlenen nüfuzlu kişileri. 18. yüzyıldan itibaren taşrada güçlü bir sınıf hâline gelmişlerdir.
- Beylik
- Bir bey tarafından yönetilen küçük Türk devleti. Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılmasından sonra kurulan Karamanoğulları Beyliği gibi yapılar bu adla anılır.
- Binbir Kilise
- Karaman'ın kuzeyindeki Karadağ üzerinde bulunan, Bizans dönemine ait çok sayıda kilise kalıntısının yer aldığı arkeolojik bölge. Erken Hristiyanlık döneminin önemli merkezlerindendir. Coğrafya sayfasına git →
- Bucak
- Eski idari taksimatta ilçenin altında yer alan, birkaç köyü kapsayan yönetim birimi. Cumhuriyet döneminde de uzun süre kullanılmış, sonradan büyük ölçüde kaldırılmıştır.
- Celâli İsyanları
- 16. ve 17. yüzyıllarda Anadolu'da çıkan ve uzun yıllar süren köylü ve sipahi ayaklanmaları. Bu süreçte pek çok köy boşalmış, halkın bir bölümü yer değiştirmek zorunda kalmıştır.
- Cephe
- Savaş bölgesi. Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı askerleri Yemen Cephesi, Irak Cephesi, Çanakkale Cephesi, Kafkas Cephesi gibi farklı bölgelerde mücadele etmişlerdir. Şehitler sayfasına git →
- Çanakkale
- 1915 yılında Gelibolu Yarımadası'nda yapılan ve Osmanlı ordusunun büyük bir zafer kazandığı savaşların genel adı. Mesudiye köyünden de bu cephede şehit düşen askerler vardır. Şehitler sayfasına git →
- Deliorman
- Bulgaristan'ın kuzeydoğusunda, tarih boyunca yoğun Türk nüfusunun yaşadığı bölge. Osmanlı döneminden kalan Türk yerleşimlerinin önemli bir kısmı buradadır.
- Dobruca
- Tuna nehri ile Karadeniz arasında, bugün Romanya ve Bulgaristan sınırları içinde kalan tarihî bölge. Osmanlı döneminde önemli bir Türk-Tatar yerleşim alanıydı.
- Durayda
- Mesudiye köyünün eski adı. Türk öncesi döneme ait olduğu düşünülen, yerel telaffuzla "Duraydası" biçiminde de söylenen toponim. Köy 1907'deki yeniden iskânın ardından "Mesudiye" adını almıştır. Tarih sayfasına git →
- Fırka
- Osmanlı ordusunda günümüzdeki tümene karşılık gelen askerî birlik. Birden fazla alaydan oluşur ve birkaç fırka birleşerek kolorduyu meydana getirir.
Alfabetik
G — L
- Gazi
- Savaşa katılıp sağ olarak dönen asker. Türk-İslam geleneğinde gaziler büyük bir saygıyla anılır; köyümüzden de pek çok gazi yetişmiştir. Gaziler sayfasına git →
- Hane
- Bir aileyi ifade eden ve özellikle Osmanlı nüfus ile vergi kayıtlarında temel birim olarak kullanılan kavram. Bir hane genellikle aynı çatı altında yaşayan aileyi karşılar. Nüfus sayfasına git →
- Höyük
- Üst üste binmiş yerleşim katmanlarından oluşan, arkeolojik değer taşıyan tepe. Anadolu'da binlerce yıllık yerleşimlerin izlerini taşıyan höyükler oldukça yaygındır.
- İskân
- Bir bölgeye yerleşme veya yerleştirme. Osmanlı döneminde göçebe toplulukların yerleşik hayata geçirilmesi ya da göçmenlerin belirli bölgelere yerleştirilmesi için "iskân politikası" uygulanmıştır. Tarih sayfasına git →
- Kapalı Havza
- Suları denize ulaşmayan, bir göl ya da bataklıkta son bulan coğrafi havza. Mesudiye köyünün de içinde yer aldığı Konya Kapalı Havzası, Türkiye'nin en büyük kapalı havzasıdır. Coğrafya sayfasına git →
- Karabağlar (Karaballar)
- Mesudiye köyünü 1907'de kuran Türk oymağı. Bulgaristan'ın Hacıoğlu-Pazarcık (bugünkü Dobriç) yöresindeki Çayır köyünden göç ederek bu topraklara yerleşmişlerdir. Yerel kayıtlarda "Karaballar" biçiminde de geçer. Aileler sayfasına git →
- Kolordu
- Birden fazla fırkadan (tümen) oluşan büyük askerî birlik. Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi ordularında en üst seviyedeki muharebe birliklerinden biridir.
- Kurtuluş Savaşı
- 1919-1922 yılları arasında, Anadolu'nun işgalden kurtarılması ve Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerinin atılması için verilen Türk bağımsızlık mücadelesi. Şehitler sayfasına git →
- Kuvayı Milliye
- Kurtuluş Savaşı yıllarında düzenli ordu kurulmadan önce, halkın gönüllü olarak oluşturduğu millî mücadele kuvvetleri. Yerel direniş örgütlerinin genel adıdır.
- Larende
- Karaman şehrinin Osmanlı dönemindeki adı. Karamanoğulları döneminden itibaren önemli bir merkez olan Lârende, Cumhuriyet'in ilk yıllarına kadar bu adla anılmıştır. Tarih sayfasına git →
Alfabetik
M — S
- Mesud
- Arapça kökenli bir kelime; "mutlu, uğurlu, talihli" anlamlarına gelir. Köyün adı olan "Mesudiye" bu kökten türetilmiş olup "mutluluk yeri" anlamı taşır. Tarih sayfasına git →
- Muhacir
- Göç eden, göçmen kişi. Özellikle Balkanlar'dan Anadolu'ya gelen Türk göçmenler için kullanılır. Yerel ağızda çoğu zaman "macır" biçiminde söylenir. Aileler sayfasına git →
- Muhtar
- Köy veya mahallenin seçimle iş başına gelen yöneticisi. Köy halkını resmi makamlar nezdinde temsil eder ve idari işleri yürütür. Muhtarlar sayfasına git →
- Mücerred
- Osmanlı nüfus kayıtlarında evli olmayan yetişkin erkek için kullanılan terim. Tahrir defterlerinde haneler ve mücerredler ayrı ayrı sayılırdı.
- Nüfus Sayımı
- Bir bölgede yaşayan insanların resmi yöntemlerle sayılması ve kayıt altına alınması işlemi. Hem Osmanlı döneminde hem de Cumhuriyet döneminde düzenli olarak yapılmıştır. Nüfus sayfasına git →
- Osmanlı-Rus Harbi
- Halk arasında "93 Harbi" olarak bilinen, 1877-1878 yıllarında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında yapılan savaş. Bu savaşın ardından Balkanlar'dan Anadolu'ya büyük göç dalgaları yaşanmıştır. Tarih sayfasına git →
- Oymak
- Bir kabilenin altında yer alan, akrabalık bağlarıyla birbirine bağlı topluluk. Karabağlar oymağı gibi yapılar, Türkmenlerin temel sosyal birimlerinden biridir.
- Rumeli
- Osmanlı döneminde Balkanlar için kullanılan ad. "Romalıların yurdu" anlamına gelen bu terim, Balkanlar'daki Osmanlı topraklarını ifade ederdi.
- Silistre
- Bugün Bulgaristan sınırları içinde bulunan, Tuna nehri kıyısındaki tarihî şehir. Mesudiye köyünün eski kayıtları, Karabağlar oymağının geldiği Hacıoğlu-Pazarcık yöresini Silistre olarak da anar. Tarih sayfasına git →
- Soyadı Kanunu
- 21 Haziran 1934'te çıkarılan ve her Türk vatandaşının bir soyadı taşımasını zorunlu kılan kanun. Mesudiye'deki ailelerin günümüzdeki soyadları da bu kanun sonrası alınmıştır. Aileler sayfasına git →
- Süvari
- At üzerinde savaşan asker. Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemi ordularında süvari birlikleri önemli bir muharebe gücü oluşturuyordu.
- Şehadet
- Bir kimsenin savaşta veya kutsal bir uğurda hayatını kaybetmesi. "Şehit olma" anlamına gelen, dinî ve millî değer taşıyan kavramdır. Şehitler sayfasına git →
- Şehit
- Vatan veya inancı uğruna savaşta hayatını kaybeden asker. Mesudiye köyü, kuruluşundan sekiz yıl sonra, 1915'te Çanakkale Muharebelerinde beş evladını şehit vermiştir. Şehitler sayfasına git →
Alfabetik
T — Z
- Tabur
- Birkaç bölükten oluşan askerî birlik. Birden fazla tabur birleşerek alay, alaylar birleşerek fırka ve daha büyük birlikleri meydana getirir.
- Tahrir Defteri
- Osmanlı Devleti'nde belirli bölgelerin nüfus, vergi ve toprak kayıtlarını içeren resmî defter. Bir bölgenin tarihi ve demografik yapısı için en önemli birinci el kaynaklardandır. Kaynakça sayfasına git →
- Türkmen
- Oğuz Türklerinin İslamiyeti kabul ettikten sonra aldıkları genel ad. Anadolu'nun Türkleşmesinde temel rol oynamış olan göçebe ve yarı göçebe Türk topluluklarıdır.
- Vakfiye
- Bir vakfın kuruluşunu, mülklerini ve şartlarını gösteren resmî belge. Osmanlı döneminde vakfiyeler hem hukuki hem de tarihî kaynak olarak büyük önem taşımıştır. Kaynakça sayfasına git →
- Yörük
- Anadolu'da göçebe ya da yarı göçebe yaşayan Türkmen toplulukları. Yaylak ve kışlak arasında hayvanlarıyla göç eden bu gruplar, Anadolu'nun kültürel mirasının önemli bir parçasıdır.